X
تبلیغات
رایتل
دریافت همین آهنگ
هم اندیشی ادبیات فارسی دبیرستان دکتر حسابی( رضا رشیدی)
تبادل نظر در مورد درس ادبیات پارسی دبیرستان 
قالب وبلاگ

آرایه ی تنسیق  الصفات

تنیسق الصفات

تنسیق در لغت به معنی آراستن و ترتیب دادن است و در اصطلاح ادبیات فارسی تنسیق­الصفات آن است که با نظمی خاص برای موصوف واحد صفات متعددی آورده می­شود. این صنعت در نثر و نظم به­کار می­رود. هدف آن زینت بخشیدن به کلام  و نیز ایجاد تنوع در آن در عین تاکید در سخنی که شاعر به مخاطب عرضه می­کند. این صفت­ها به صورت­های متفاوتی در اشعار به کار رفته است. حافظ و سعدی برای توصیف ممدوح و معشوق خود از این صنعت بسیار بهره برده­اند؛ در این بیت از سعدی صفات مفرد و پی­درپی آورده شده است:

              الها قادرا پروردگارا

                                      کریما منعما آمرزگارا

 

و یا این مصرع از شعر حافظ:

         باده­ی گلرنگ تلخ تیز خوشخوار سبک

                                     نقلش از لعل نگار و نقلش از یاقوت خام

 

در ابیات زیر که از سعدی است صفات مفرد با عطف(حرف ربط و) آمده است:

       دست حاجت که بری پیش خداوندی بر

                            که کریم است و رحیم است و غفور است و ودود

 

      یار من اوباش است و قلاش است و رند

                                                 بر من او خود پارسایی می­کند

 

در بیت زیر حرف ربط "یا" استفاده شده است:

      ملک صمدیت را چه سود و زیان دارد

                                                گر حافظ قرآنی یا عابد اصنامی

 

و یا در بعضی ابیات صفت­های متوالی مرکب است که یا همراه حرف عطف و یا بدون حرف عطف می­آید:

    فغان کاین لولیان شوخ شیرین­کار شهرآشوب

                               چنان بردند صبر از من که ترکان، خوان یغما را

                                                                                  حافظ

بیت زیر همراه حرف عطف "و" آمده است:

 

     گرنه مشک است از چه معنی شد سر زلفین یار

                          مشک­بوی و مشک­رنگ و مشک­سای و مشک­بار

                                                                               عنصری

 

و گاهی نیز این صفات به صورت فعل یا قید آورده می­شود:

     که حق بیند و حق گوید و حق جویند و حق باشد

                                   هر آن معنی که آید دردل دانای درویشان

 

در شعر نو معاصر نیز آوردن صفات پی­درپی، کم و بیش دیده می­شود:

    چگونه می­شود به آن کسی که می­رود این سان

                                                             صبور

                                                                  سنگین

                                                                           سرگردان

                                                                          فرمان ایست داد.

                                                                                 فروغ فرخزاد

 

تنسیق­الصفات در نثر

همان­طور که در ابتدا نیز گفتیم این صفت در نثر نیز دیده می­شود؛ خصوصا در نثر دیرین باستانی ایران که چندین صفت متوالی برای شخصی یا چیزی به دنبال هم می­آید؛ در قسمت­های منثور اوستا نمونه­هایی از آن را می­توان یافت که اسلوبی است متداول برای تنوع بخشیدن به کلام و آرایش آن:

«ملکزاده­ی دانا و کارآگاه و پیش­اندیش و دوربین و فرهمند و صاحب فرهنگ، هرچ گوید از بهر احکام عقده­ی دولت و نظام عقد مملکت گوید.... پادشاهان را نیز کارگزاران و گماشتگان باید که درست رأی و راست کار و ثواب­­اند ثنا دوست و پیش­بین و آخراندیش  و عدل­پرور و رعیت­نواز باشند»

 

ارزش هنری صنعت تنسیق­الصفات

همان­طور که گفته شد تنسیق­الصفات آوردن صفات متوالی برای یک اسم است؛ البته صرف توالی صفات زیبا نیست. گرچه مثال­هایی که ما در کتاب­های شعر و بدیع می­بینیم همه زیباست. اما حقیقت این است که صفت­ها دو گونه­اند: عادی و شاعرانه. صفت­های عادی مثل قوی، خوب، سرد، کوتاه، گران، تازه ...که زیبایی ندارند زیرا عادی و روزمره­اند به علاوه معنی آن­ها ذهنی و کلی و مبهم هستند. اما صفت­های زیبا و شاعرانه مثل ستبرباز و روح­نواز سیمین­تن و... به­عبارت دیگر بعضی از صفت­ها مفاهیم خود رانشان می­دهند یعنی جنبه­ی عینی و تصویری دارند و در نتیجه زیبا برجسته و توجه برانگیزند. به ویژه اگر صفت نو باشد. مانند: گردون­تن، ماه­سیر...

صفت قوی غیر شاعرانه است اما صفت ستبر بازو، قدرت را تصویر می­کند و پیش چشم می­آورد. واضح است که اگر صفت زیبا نباشد پی­درپی آمدن آن نیز زیبایی ندارد، برعکس صفت شاعرانه اگر هم یکی باشد زیباست مثلا در شعر زیر اکثر صفت­هایی که برای یک سپاهی آمده به تنهایی زیبا هستند و تصویری و زیبا:

   کینه­توز و دیده­دوز و خصم­سوز و رزم ساز

                                        شیرجوش و درع­پوش و سخت­کوش و کاردان

                                                                                   عبدالواسع

و یا این بیت که صفت­های شاعرانه زیبایی در آن به­کار رفته است:

   که دارد چون تو معشوقی نگار و چابک و دلبر

                                   بنفشه­زلف و نرگس­چشم و لاله­روی و سیمین­تن

                                                                                   عبدالواسع

 

این­گونه صفت­ها علاوه­بر تجسم بخشیدن به مفاهیم نقش برجسته­سازی و بزرگ­نمایی نیز دارند. همان­طور که گفته شد صرف پیاپی ­آوردن صفت، زیبا نیست؛ مگر آن­که صفت­ها نو بدیع و خیال­انگیز عینی و نشان­دهنده­ی عواطف  باشد.

[ شنبه 19 آذر‌ماه سال 1390 ] [ 15:00 ] [ رضا رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
آمار سایت
تعداد بازدید ها: 42265
فروش بک لینک طراحی سایت

فال حافظ